Khi AI lấy đi hàng triệu việc làm, những “ông trùm công nghệ” khuyên con chọn nghề gì?
Trong vài năm gần đây, sự phát triển bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI) đã khiến thị trường lao động toàn cầu thay đổi nhanh chóng. AI có thể viết văn, tạo hình ảnh, lập trình, phân tích dữ liệu và thậm chí hỗ trợ ra quyết định chỉ trong vài giây.
Chính vì vậy, không ít phụ huynh bắt đầu lo lắng: Liệu con mình sẽ làm gì trong tương lai khi AI ngày càng thông minh hơn con người?
Thế nhưng, điều thú vị là khi nhìn vào cách những người đang trực tiếp tạo ra AI nuôi dạy con cái của họ, chúng ta lại thấy một bức tranh hoàn toàn khác. Họ không hoảng loạn, cũng không ép con mình phải trở thành lập trình viên hay kỹ sư công nghệ.
Thay vào đó, họ đang dạy con cách trở thành con người toàn diện hơn trong thời đại AI.
Đừng coi AI là kẻ thù – hãy làm những điều AI không thể
Daniela Amodei – đồng sáng lập công ty AI Anthropic (nhà phát triển mô hình Claude) – cho biết mỗi khi gặp gỡ đối tác hoặc khách hàng, cô thường nhận được một câu hỏi quen thuộc:
“Chúng tôi nên cho con học ngành gì trong thời đại AI?”
Đó không chỉ là nỗi lo của một vài phụ huynh. Khi AI có thể làm rất nhiều công việc trí tuệ trong thời gian cực ngắn, hàng triệu gia đình trên thế giới đang tự hỏi tương lai nghề nghiệp của con mình sẽ ra sao.
Nhưng Manny Medina – nhà sáng lập Paid.AI và là cha của bốn đứa trẻ – lại có góc nhìn rất đơn giản:
“AI không phải là mối đe dọa. Hãy coi nó như một công cụ. Việc của con là tìm ra một điều tuyệt vời để làm.”
Thay vì định hướng con theo những ngành nghề “đang hot”, Medina khuyến khích các con nhìn vào những vấn đề lớn của nhân loại, chẳng hạn như:
Năng lượng sạch và năng lượng nguyên tử
Y tế và chăm sóc sức khỏe
Điều trị ung thư
Bảo vệ môi trường và đại dương
Ngay cả ước mơ nhỏ bé của cô con gái 9 tuổi của ông – muốn bảo vệ động vật và giảm rác thải đại dương – cũng được ông coi là một hướng đi đầy ý nghĩa.
Medina tóm gọn việc chọn nghề trong 4 nguyên tắc rất cổ điển nhưng luôn đúng:
Con yêu thích công việc đó
Con làm tốt công việc đó
Công việc đó giúp ích cho người khác
Và nó có thể tạo ra thu nhập
Nếu một nghề nghiệp đáp ứng được bốn điều này, thì dù AI phát triển đến đâu, nó vẫn có chỗ đứng cho con người.
Trong thời đại AI, kỹ năng “mềm” lại trở thành kỹ năng “cứng”
Một quan niệm phổ biến hiện nay là: muốn không bị AI thay thế, trẻ em cần học thật giỏi công nghệ.
Tuy nhiên, Caroline Hanke – giám đốc tại tập đoàn công nghệ SAP – lại cho rằng suy nghĩ này chưa hoàn toàn đúng.
Theo bà, kỹ năng kỹ thuật (hard skills) thay đổi rất nhanh. Những gì trẻ học hôm nay có thể lỗi thời chỉ sau vài năm.
Thứ thực sự bền vững lại là những năng lực như:
Tư duy linh hoạt
Khả năng thích nghi
Kỹ năng giao tiếp
Tư duy sáng tạo
Khả năng giải quyết vấn đề
Bà kể một câu chuyện thú vị với cậu con trai 15 tuổi của mình – một người mê bóng đá. Khi mẹ hỏi liệu nghề cầu thủ có “an toàn” trong thời đại AI không, cậu bé trả lời:
“Chắc chắn rồi mẹ. Vì chẳng ai bỏ tiền mua vé để xem robot đá bóng cả.”
Câu trả lời tưởng chừng ngây thơ nhưng lại phản ánh một sự thật quan trọng:
AI có thể phân tích dữ liệu, nhưng không thể thay thế cảm xúc, sự kịch tính và niềm vui của con người.
Giáo sư Ethan Mollick từ trường Wharton cũng cho rằng những công việc đòi hỏi nhiều kỹ năng kết hợp sẽ càng quan trọng trong tương lai.
Ví dụ như:
Bác sĩ
Luật sư
Nhà giáo
Nhà lãnh đạo
Nhà sáng tạo
Một bác sĩ không chỉ chẩn đoán bệnh. Họ còn phải an ủi bệnh nhân, đưa ra quyết định đạo đức và chia sẻ với gia đình người bệnh – những điều AI khó có thể làm thay.
Ngay cả những nghề tưởng chừng đơn giản như:
Thợ cắt tóc
Thợ sửa ống nước
Thợ kỹ thuật
cũng được xem là “khó tự động hóa” trong nhiều thập kỷ tới.
AI có thể gợi ý, nhưng con người mới là người chịu trách nhiệm
Jaime Teevan – nhà khoa học trưởng tại Microsoft và là mẹ của bốn cậu con trai – cho rằng nỗi lo của nhiều phụ huynh thực chất đến từ những quan niệm cũ về nghề nghiệp.
Theo bà, trẻ em sinh ra trong thời đại AI sẽ thích nghi với công nghệ một cách tự nhiên hơn rất nhiều so với người lớn.
Điều quan trọng nhất là khuyến khích trẻ:
Thử nghiệm
Khám phá
Chấp nhận thử thách
Và học từ thất bại
Tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề chỉ xuất hiện khi trẻ đối mặt với những tình huống thực tế khó khăn.
Jaime cũng nhấn mạnh một điểm quan trọng:
AI có thể đưa ra hàng nghìn gợi ý thông minh, nhưng AI không thể chịu trách nhiệm.
Trong xã hội, nếu:
Một bản án được đưa ra
Một báo cáo tài chính được ký duyệt
Một quyết định lớn được thực hiện
thì luôn phải có con người đứng ra chịu trách nhiệm trước pháp luật và xã hội.
Đó là lý do các lĩnh vực như:
Luật
Tài chính
Quản trị
Chính sách
vẫn sẽ cần vai trò trung tâm của con người.
Tương lai thuộc về những đứa trẻ biết yêu thương
Daniela Amodei – Chủ tịch Anthropic – khi nhìn hai đứa con nhỏ của mình (4 tuổi và 6 tháng tuổi), lại không nghĩ nhiều về thuật toán hay lập trình.
Điều cô mong muốn nhất là các con giữ được những phẩm chất rất “người”:
Sự đồng cảm
Lòng trắc ẩn
Khả năng kết nối với người khác
Sự tử tế
Cô chia sẻ:
“Thứ không bao giờ bị thay thế chính là cách bạn đối xử với người khác.”
Khi AI ngày càng mạnh mẽ, giá trị của sự ấm áp và kết nối giữa con người với con người lại càng trở nên quý giá hơn bao giờ hết.
Con người không sáng tạo chỉ để cạnh tranh với máy móc. Chúng ta sáng tạo vì niềm vui, ý nghĩa và cảm xúc của cuộc sống.
Giáo dục cho tương lai AI: Điều quan trọng nhất vẫn là “làm người”
Vì vậy, nếu phải đưa ra một lời khuyên cho phụ huynh trong thời đại AI, thì có lẽ đó không phải là:
Cho con học code từ năm 6 tuổi
Ép con theo ngành công nghệ
Hay chạy theo những nghề “hot”
Thay vào đó, điều quan trọng hơn là:
Cho trẻ trải nghiệm nhiều lĩnh vực khác nhau
Khuyến khích tư duy sáng tạo và tò mò
Dạy trẻ kỹ năng giao tiếp và hợp tác
Nuôi dưỡng lòng nhân ái và sự tử tế
Hãy để trẻ:
Chơi với bạn bè
Khám phá thế giới
Học cách thất bại
Và học cách đứng dậy
Bởi trong một thế giới nơi máy móc ngày càng giống con người, thì nhiệm vụ của giáo dục có lẽ lại đơn giản hơn bao giờ hết:
👉 Dạy trẻ trở thành con người trọn vẹn.
Và đó là công việc mà không một AI nào có thể làm thay chúng ta.
Nguồn: Theo Diễm Tú (Phụ nữ mới)
