Nợ tiếng Anh, đi làm sớm khiến 40-60% sinh viên kỹ thuật ra trường muộn
Cứ 10 sinh viên khối kỹ thuật thì có 4–6 người tốt nghiệp muộn, chủ yếu do chưa đạt chuẩn tiếng Anh, đi làm sớm hoặc không theo kịp chương trình đào tạo. Thực trạng này đang đặt ra nhiều thách thức cho các trường đại học, sinh viên và cả thị trường lao động.
Tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn ở mức thấp
Cuối tháng trước, Đại học Quốc gia TP HCM công bố số liệu cho thấy tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn tại nhiều trường thành viên còn thấp. Đáng chú ý, Trường Đại học Bách khoa chỉ đạt 40,6%, thấp nhất trong hệ thống; theo sau là Trường Đại học Khoa học Tự nhiên với 47,2%.
Tình trạng này cũng xuất hiện tại nhiều cơ sở đào tạo kỹ thuật khác. Năm 2024, tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn của sinh viên Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (cơ sở phía Nam) là 46,7%, còn Đại học Công nghệ Kỹ thuật và Công nghiệp TP HCM dao động 41,4–46%.
Dù vẫn đáp ứng chuẩn tối thiểu của Bộ GD&ĐT (trên 40%), lãnh đạo các trường cho rằng kết quả này chưa đạt kỳ vọng.
Rào cản lớn nhất: Chuẩn tiếng Anh đầu ra
Theo phân tích của Trung tâm Khảo thí và Đánh giá Chất lượng đào tạo (ĐHQG TP HCM), 35–54% sinh viên tốt nghiệp muộn do chưa đạt chuẩn tiếng Anh (thường ở mức B1–B2).
Tại Hà Nội, PGS. Lê Xuân Thành – Trưởng phòng Công tác sinh viên Trường Đại học Mỏ - Địa chất – cho biết khảo sát ở gần 10 trường kỹ thuật cho kết quả tương tự: khoảng 40% sinh viên chậm tiến độ vì vướng chuẩn ngoại ngữ và tin học.
Đi làm sớm: con dao hai lưỡi
Một nguyên nhân khác là sinh viên tham gia thị trường lao động quá sớm. GS. Chử Đức Trình – Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ – bày tỏ lo ngại khi nhiều sinh viên đi làm từ năm hai, năm ba. Thu nhập sớm khiến không ít em xao nhãng mục tiêu học tập dài hạn.
Việc đào tạo theo tín chỉ cũng cho phép kéo dài thời gian học lên 1,5–2 lần so với chương trình chuẩn. Một chương trình 4–5 năm có thể hoàn thành trong 6,5–7,5 năm, vô tình tạo tâm lý trì hoãn.
Theo PGS.TS. Bùi Hoài Thắng (ĐH Bách khoa – ĐHQG TP HCM), doanh nghiệp tuyển dụng ngày càng “mở”, không quá coi trọng bằng cấp. Có sinh viên chỉ còn thiếu 1–2 môn nhưng vẫn ưu tiên công việc vì bằng tốt nghiệp chưa phải điều kiện bắt buộc.
Phương pháp học và năng lực theo kịp chương trình
Ngoài ngoại ngữ và việc làm sớm, phương pháp học tập cũng là vấn đề. Nhiều sinh viên vẫn giữ thói quen học thụ động từ phổ thông, trong khi các ngành kỹ thuật – công nghệ đòi hỏi tự học cao, đặc biệt với các môn Toán, Vật lý, Lập trình.
Khảo sát của ĐHQG TP HCM cho thấy cách thức đánh giá ở các ngành kỹ thuật thường khắt khe. Bên cạnh đó, khoảng 8–10% sinh viên không đủ năng lực theo kịp tiến trình; 3% gặp gián đoạn do nghĩa vụ quân sự hoặc khó khăn tài chính.
Hệ lụy nhiều phía
Sinh viên tốt nghiệp muộn gây ra không ít hệ quả:
Với nhà trường: ảnh hưởng chỉ tiêu tuyển sinh do quy mô đào tạo bị “lấp đầy”.
Với thị trường lao động: giảm nguồn cung nhân lực có đầy đủ kỹ năng và bằng cấp.
Với sinh viên: tăng chi phí học tập, dễ hình thành tâm lý trì trệ, “thả trôi”.
Không phải mọi sự chậm trễ đều tiêu cực
Một số chuyên gia cho rằng tốt nghiệp muộn không hoàn toàn là “màu xám”. Có sinh viên chủ động giãn tiến độ để tập trung thực tập, làm dự án tốt, sau đó quay lại hoàn thành chương trình với nền tảng nghề nghiệp vững hơn.
Sinh viên Nguyễn Huy Hoàng (ngành CNTT) là một ví dụ: dù chậm nhận bằng do lỡ kỳ thi, nhưng không bị ảnh hưởng công việc vì doanh nghiệp cho phép nộp bằng sau.
Giải pháp giảm tỷ lệ ra trường muộn
Nhiều trường đã và đang triển khai giải pháp mạnh:
ĐH Công nghệ (ĐHQG Hà Nội): nâng tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn từ ~50% lên hơn 70%, đặt mục tiêu 85%, thông qua cố vấn học tập và định hướng ngay từ năm nhất.
ĐH Mỏ – Địa chất: rút ngắn thời gian tối đa của chương trình từ 9 năm xuống 6–6,5 năm.
Siết chuẩn đầu ra: yêu cầu đạt ngoại ngữ, CNTT trước khi bảo vệ đồ án; chia chuẩn theo từng giai đoạn học.
ĐHQG TP HCM: dự kiến chuẩn hóa đánh giá ngoại ngữ bằng bài thi VNU-EPT, giúp phát hiện sớm sinh viên “cận chuẩn” để hỗ trợ kịp thời.
Cần một chiến lược dài hạn
Các chuyên gia thống nhất rằng, để nâng cao chất lượng đào tạo kỹ thuật, cần giảm tỷ lệ tốt nghiệp muộn, trong đó:
Tiếng Anh phải được đầu tư bài bản ngay từ năm đầu.
Sinh viên cần cân bằng giữa đi làm và học tập, tránh đánh đổi mục tiêu dài hạn.
Nhà trường cần xây dựng văn hóa học tập kỷ luật: việc hôm nay không để ngày mai.
Bài toán ra trường đúng hạn không chỉ là câu chuyện của sinh viên, mà còn là thước đo chất lượng đào tạo và năng lực cạnh tranh của nguồn nhân lực Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.
Nguồn: Dương Tâm - Lệ Nguyễn (https://vnexpress.net/)
